ÜSKÜDAR’dan AVRUPA’YA UZANAN ÖNCÜ BİR SOSYAL İNOVASYON MODELİ: “NAR MASALLARI”

ÜSKÜDAR’dan AVRUPA’YA UZANAN ÖNCÜ BİR SOSYAL İNOVASYON MODELİ: “NAR MASALLARI”

Nar Masalları; bir masal projesinin ötesinde, gençlerin gönüllülük enerjisini çocukların gelişim ihtiyaçlarıyla buluşturan, akademik bilgiyi toplumsal faydaya dönüştüren ve yerel bir iyilik hareketini uluslararası ölçekte görünür kılan öncü bir sosyal inovasyon modelidir.

Bu modelin en güçlü tarafı, çözümü toplumun kendi içinden üretmesidir. Üniversiteli gençler yalnızca bir sosyal soruna dikkat çekmekle kalmamış; çocukların dünyasına masallar aracılığıyla dokunan, uygulanabilir, erişilebilir ve sürdürülebilir bir yöntem geliştirmiştir.

Bir Masaldan Çok Daha Fazlası

Covid-19 salgını, çocukların hayatında yalnızca fiziksel değil; psikolojik ve sosyal etkiler de meydana getirdi. Kaygı, yalnızlık, belirsizlik, sosyal ilişkilerden uzaklaşma ve bilgi kirliliği, çocukların anlamlandırmakta zorlandığı yeni bir dünyanın kapılarını araladı.

Tam da bu dönemde Üsküdar Üniversitesi Genç Beyinler Akademisi ile Üsküdar Nar Harekâtı Kulübünün iş birliğinde, Avrupa Birliği Sivil Düşün Programı desteğiyle hayata geçirilen “Bir Masal Anlat Bana, İçinde Virüs Olmasın” projesi; çocukların duygularını tanımalarına, kendilerini ifade etmelerine ve yaşadıkları güçlükleri daha sağlıklı biçimde anlamlandırmalarına destek olacak yenilikçi bir yol sundu.

Psikoloji, sosyoloji, çocuk gelişimi, sağlık yönetimi, iletişim, hemşirelik, ebelik, dil ve konuşma terapisi ve tıp gibi farklı alanlarda eğitim gören 60 gönüllü genç kadın, çocuklar için 60 özgün masal kaleme aldı.

Bu masallarda yalnızca salgın dönemi anlatılmadı. Otizmden hayvan sevgisine, tasarruftan işaret diline, ırkçılıktan bedensel yetersizliğe, farklılıklara saygıdan toplumsal dayanışmaya kadar çocukların erken yaşta farkındalık geliştirmelerini sağlayacak birçok tema işlendi.

Çünkü biliyoruz ki çocukların yalnızca öğütlere değil; doğru kurgulanmış, hayal güçlerini harekete geçiren ve onlara yeni düşünme yolları açan nitelikli anlatılara ihtiyaçları vardır.

“Çocuk Farkında Olursa Dünya Farkında Olur”

Nar Masalları’nın temel yaklaşımı, çocuklara ne düşüneceklerini söylemek değil; nasıl düşünebileceklerini göstermek üzerine kuruludur.

“Çocuk farkında olursa dünya farkında olur” anlayışı, projenin yalnızca sloganı değil; bütün faaliyetlerini şekillendiren eğitim ve sosyal etki felsefesidir.

Masallar aracılığıyla çocukların olumsuz duygularını tanımaları, bu duyguları olumlu düşünce ve davranışlara dönüştürebilmeleri, kendilerini daha rahat ifade etmeleri ve sorunlar karşısında farklı çözüm yolları geliştirmeleri amaçlanmıştır.

İşaret dili desteği, kukla anlatımları, görsel videolar ve dijital masal arşivi gibi erişilebilir uygulamalar ise projenin kapsayıcı yönünü güçlendirmiştir. Böylece farklı ihtiyaçlara sahip çocukların da anlatı dünyasına eşit biçimde katılabilmesi hedeflenmiştir.

Bu yönüyle Nar Masalları; eğitim, psikoloji, kültür, gönüllülük, dijitalleşme ve sosyal kapsayıcılığı aynı çatı altında buluşturan bütünleşik bir sosyal inovasyon modelidir.

Üsküdar’ın Gençlerinden Dünyanın Çocuklarına

Nar Masalları’nın doğduğu yer Üsküdar’dır; fakat taşıdığı mesaj herhangi bir şehirle veya ülkeyle sınırlandırılamayacak kadar evrenseldir.

Üsküdar’ın tarih boyunca medeniyetleri, kültürleri ve insanları buluşturan kimliği; bu projede çağdaş bir sosyal fayda modeline dönüşmüştür. Bir grup üniversiteli genç kadının gönüllülük ruhuyla başlayan yolculuk, Avrupa Birliği tarafından desteklenen, çocuklara ulaşan ve sürdürülebilir bir sivil toplum yapılanmasına dönüşen örnek bir başarı hikâyesi ortaya çıkarmıştır.

Üretilen masalların öncelikle sevgi evlerinde yaşayan çocuklara ulaştırılması, dijital ortamda daha geniş kitlelerle buluşturulması ve farklı dillere çevrilerek dünya çocuklarına taşınmasının hedeflenmesi; projenin yerelden evrensele uzanan vizyonunu göstermektedir.

Bugün artık Nar Masalları için yalnızca “başarılı bir proje” demek yeterli değildir. Nar Masalları, Üsküdar’dan Avrupa’ya açılan bir sosyal inovasyon markasıdır.

Projeden Kuruma, Kurumdan Kalıcı Etkiye

Sosyal projelerin en önemli sınavı sürdürülebilirliktir. Bir çalışma, destek dönemi sona erdiğinde faaliyetleri de sona eriyorsa toplumsal etkisi sınırlı kalır. Oysa gerçek sosyal inovasyon; üretilen çözümün kurumsallaşmasını, yaygınlaşmasını ve yeni kuşaklar tarafından devam ettirilmesini gerektirir.

Nar Masalları bu sınavı, gençlerin öncülüğünde kurulan Nar Masalları Derneği ile aşmıştır. Üniversite bünyesinde başlayan gönüllülük hareketinin bağımsız bir sivil toplum yapısına dönüşmesi, projenin en değerli çıktılarından biridir.

Bu dönüşüm, gençlerin yalnızca proje faaliyetlerine katılan kişiler olmadığını; karar alan, sorumluluk üstlenen, kurumsal yapı kuran ve toplumsal değişime liderlik eden aktörler hâline geldiğini göstermektedir.

Bir üniversite öğrenci topluluğundan doğan fikrin Avrupa Birliği desteği kazanması, özgün içerikler üretmesi, dijital kültürel mirasa katkı sunması ve ardından bir dernek çatısı altında kurumsallaşması; Türkiye’de gençlik odaklı sosyal inovasyon çalışmaları için örnek alınabilecek güçlü bir modeldir.

Narın Her Tanesi Ayrı, Bütünü Güçlü

Nar; bereketi, birliği, çoğalmayı ve farklılıkların aynı bütün içinde değer kazanmasını temsil eder. Nar Masalları markasının gücü de tam olarak bu anlamda saklıdır.

Her gönüllü genç bir nar tanesi, her masal bir umut, ulaşılan her çocuk ise geleceğe bırakılan canlı bir mesajdır. Taneler ayrı ayrı değerlidir; fakat bir araya geldiklerinde güçlü ve çoğalan bir toplumsal etki meydana getirirler.

Bu nedenle Nar Masalları’nın marka kimliği yalnızca isminden veya görsel unsurlarından ibaret değildir. Markanın asıl değeri; çocuk odaklılık, gençlik liderliği, akademik rehberlik, gönüllülük, erişilebilirlik, kapsayıcılık ve sürdürülebilirlik ilkelerinin aynı modelde buluşmasından doğmaktadır.

Türkiye’den Avrupa’ya İhraç Edilebilecek Bir Sosyal Fayda Modeli

Türkiye’nin uluslararası alanda yalnızca ekonomik ürünleriyle değil; geliştirdiği sosyal modellerle de görünür olması gerekir. Nar Masalları, ülkemizin sosyal inovasyon kapasitesini temsil edebilecek nitelikte, çoğaltılabilir ve farklı toplumlara uyarlanabilir bir modeldir.

Bu yaklaşım; üniversitelerde, belediyelerde, çocuk destek merkezlerinde, sevgi evlerinde, okullarda ve sivil toplum kuruluşlarında uygulanabilir. Farklı dillere, kültürlere ve çocukların değişen ihtiyaçlarına göre yeniden geliştirilebilir. Uluslararası gençlik ağları, Avrupa Birliği programları ve kültürlerarası iş birlikleri aracılığıyla farklı ülkelere taşınabilir.

Nar Masalları’nın gelecekte çok dilli bir dijital masal platformuna, çocuklar için sosyal farkındalık akademisine ve uluslararası gönüllü gençlik ağına dönüşmesi mümkündür. Böyle bir yapılanma, Üsküdar’ı yalnızca projenin doğduğu yer olarak değil, çocuk odaklı sosyal inovasyonun merkezlerinden biri olarak da konumlandıracaktır.

Bir Masal Değil, Geleceğe Bırakılan Miras

Nar Masalları bize şunu göstermiştir: Bir çocuğun dünyasını değiştirmek için bazen iyi yazılmış bir masal, ona inanan bir gönüllü ve doğru kurulmuş bir iş birliği yeterlidir.

Üsküdar’da filizlenen bu hareket; gençlerin üretim gücü, üniversitenin bilimsel rehberliği, sivil toplumun dinamizmi ve Avrupa Birliği’nin desteğiyle sınırları aşan bir sosyal değer modeline dönüşmüştür.

Şimdi yapılması gereken; Nar Masalları’nı daha fazla çocukla, daha fazla ülkeyle ve daha fazla dille buluşturmaktır. Çünkü çocuklara anlatılan her nitelikli masal, geleceğe gönderilen bir değer mektubudur.

Nar Masalları; Üsküdar’dan doğan, Avrupa’ya açılan ve dünyanın bütün çocuklarına ulaşmayı hedefleyen öncü bir sosyal inovasyon markasıdır.

Ve biz inanıyoruz ki:

Bir çocuk farkında olursa bir aile, bir toplum ve sonunda bütün dünya farkında olur.

Dr. Öğr. Üyesi Nebiye YAŞAR
Genç Beyinler Akademisi Kurucu Direktörü